සරි කරන ජීවිතේ
මහ මෙරක බර දරන්
නිවන් යා හැකි මඟක්
තනන්නෙද දරු පෙමින්

විජය රජ පරපුරට
ඇවිත් නෑ කම් කියන
මිත‍්‍ර සෙන්පති ඇසුර
ලැබූ කසුප් රජ සේම
ගිය නොමඟ අයුතු මඟ

කුමක් කරමුද ඊට
වැදූ දරු කැක්කුමට
නැතිය බෙහෙතක් තව ම

හොඳ නරක කියා දී
යස ඉසුරු ලබන මඟ
සොයා බණ පොත්වලින්
කියා දෙන්නට හදන
නුඹේ නවගුණ වැලත්
කඩා බිම ඉහිරෙව්ව
පුතු සෙනේ සිෙඳ් විද
දැදුරු වුව ළය මඬල

“අනේ එපා. මා අස්වැන්න නෙළා ගත් විට හොඳම කොටස නුඹට දෙන්නම්.” මරණ බිය දැනුණු මිනිසා පොරොන්දු විය. වළහා ද එකඟ විය.

අස්වනු නෙළන කාලය එළැඹිණි. ගොවියාට පොරොන්දු ප්‍රකාර කටයුතු කළ නොහැකි විය. තම අස්වැන්න වළහාට දුන් විට ඔහුගේ අඹු දරුවන් රැකෙන්නේ කුමකින් ද?

මෙයින් වළහා කිපිණි. ඔහු පළිගැනීමට සැරැසිණි. මෙවිට එක් කපටි නරියෙක් මේ මිනිසා ගේ පිහිටට පැමිණියේ ය.

“බිය වන්නට එපා. මා නුඹ ගලවාගන්නම්” ඒකා පොරොන්දු විය.

ඔවුහු උපක්‍රමයක් යෙදූහ. වළහා මිනිසා වෙත පැමිණි විට නරියා අමුතු ම ශබ්දයක් නිකුත් කරන්නට විය. මෙයින් වළහා තිගැස්සිණි.

“මොකක්ද ඒ සද්දේ?” ඔහු මිනිසාගෙන් ඇසීය. “ඒ දඩයක්කරුවන් වළසුන් අල්ලන හඬ” මිනිසා කීය.

වළහා මහත් සේ බියට පත් ව මිනිසාගේ ලී කරත්තය මතට පැන ගත්තේ පිළිසරණක් අපේක්ෂාවෙනි. එවිට මිනිසා සිය සුරතෙහි වූ පොරොවෙන් තලා වළසා ජීවිතක්ෂයට පත් කෙළේ ය.

හරි නුවණ ජය ගනී. එහෙත් නරි කිසිවිටෙකත් අනුන් වෙනුවෙන් නුවණ නොයොදවති. මෙවිට වනයෙන් පිටතට ආ නරියා මෙසේ කීය. “මා නුඹේ දිවි ගැලවූවා. දැන් මට වන්දි ගෙවාපං.”

මේ අවංක මිනිසාට මේ සියල්ල මහා වදයකි. ඔහු සිය නුවණින් ම උපායක් සිතුවේ ය.

නරියා තමා වෙත ආ විට ඔහු සිය බලු රැල උසිගැන්වූවේ ඒ උපායට අනුව ය. මෙවිට නරියා බියපත් ව සිය නරි ගුහාව වෙතට ම දිව ගියේ ය. ගුහාවට වන් නරියා සිය නෙත් අමතා මෙසේ ඇසීය. “මා දිව යනවිට නුඹලා කුමක් කළා ද?”

“අප නුඹට නොවැටී සිටීමට උපකාර කළා.”

“අප බලු රැළ ගේ ශබ්දය හොඳින් ශ්‍රවණය වන්නට සලසා දුන්නා”

“එසේ නම් නුඹ කළේ කුමක් ද?” ඒකා සිය වලිගයෙන් ඇසූ විට ලැබුණේ මෙවන් පිළිතුරකි.

“නුඹේ දෙකකුල් අතර පටලැවී නුඹ බිම හෙළන්නට මාන බැලුවා”

“එසේ නම් නුඹ මගේ වලිගය ඒ බලු රැලට මා නුඹ ගොදුරු කරනවාද? යි කී නරියා සිය ගුහාවෙන් පිටතට වලිගය දිගු කළ විට ඒ වලිගයෙන් අල්වා ගෙන බලු රැළ නරියා පිටතට ගෙන කා දැමූහ.

කෙනකු තවක’කුට උපකාර කළ යුත්තේ ප්‍රතිඋපකාර බලාපොරොත්තුවෙන් නොවේ.

ඒ ගුරුවරයා ද දක්ෂයෙකි. එහෙත් ඉවාන් ගේ විශිෂ්ටත්වය ගුරුවරයා ගේ දක්ෂතාව ද ඉක්මවා යන්නකි. මේ හේතුවෙන් ගුරුවරයා ඊර්ෂ්‍යාවෙන් දැවෙන්නට විය. තමන්ට වඩා වැඩි විශිෂ්ටත්වයෙන් යුතු වූවකු මෙලොව විසීම ඔහු නොඉවසන්නට විය.

මේ සඳහා කදිම උපායක් යෙදූ ගුරුතුමා සිය සිසුවා පොළෝ ගර්භය වෙත පිටත් කර හරින්නට සිතීය.

”ප්‍රිය සිසුව, නුඹ පොළෝ ගැබට ගොසින් මැජික් මංජුසාව හිමිකර ගන්න. එවිට එය නුඹට සිතූ® පැතූ සම්පත් ලබාදේවි”

පොළෝ ගැබෙහි මෙවැනි මැජික් මංජුසාවක් ඇතත්, එය හිමිකර ගෙන යළි මෙලොව ඒම කිසිවකුට කළ හැක්කක් නොවන බව ගුරුතුමා මැනැවින් දැන සිටියේ ය.

ඉවාන් පොළෝ ගැබට වන්නේ, අතිමහත් නිර්භය සිතකිනි. එහෙත් ඔහු ගේ ගුරුතුමා අපේක්ෂා කළාක් මෙන් ම ඔහුට සිදුවූයේ ඒ අඳුරු ගැබෙහි අතරමං වන්නට යි. ඒ කෙසේ වෙතත් මෙවිට ඔහු ගේ සූරකම් හේතුවෙන් මැජික් මංජුසාව නම් ඔහු අත පත්වී තිබිණි.

පොළෝ ගැබෙහි අසරණ වූ ඉවාන්ට මැජික් මංජුසාවකින් කුමන ඵලයක් ද? කළ යුත්තේ කුමක්දැයි නොදැන ම ඉවාන් නිකමට මෙන් මැජික් මංජුසාව එහා මෙහා පෙරළන්නට විය. මෙවිට මහත් පුදුමයක් සිදුවිය.!

යස අපූරු තරුණයෝ දොළොස් දෙනෙක් වහා ඉවාන් ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියෝ ය.

”අපගේ ස්වාමියා නුඹයි! නුඹට රිසි කුමක්ද?” ඔවුහු විමසා සිටියහ.

මොවුන්ගේ උපකාරයෙන් ඉවාන් පොළෝ ගැබින් පිටමං විය. ඉන් අනතුරු ව ඔහු ඔහු ගේ ගම් පියසෙහි තවත් කිසිවකුට නොදෙවැනි සේ ගොඩනැඟූ® රාජධානියක රජු බවට පත්විය.

මේ සියල්ල මැජික් මංජුසාව හේතුවෙනි. නොඑසේ නම් ඔහු ගේ නිර්භයත්වය ද සූරත්වය ද හේතුවෙනි.

විටෙක සොරු මංජුසාව ඔහුගෙන් සොරාගන්නට මාන බැලූ නමුත් ඒ උත්සාහය ද ඵල රහිත ව ගියේ ය. සොරුන්ට හෝ ඊර්ෂ්‍යාවට සැබෑ සූරයා කිසිවිටෙකත් නො පරදියි!

ඒ දැව කැබැල්ලට ජීවය මුසුවිය. එයින් බිළිඳකු උපණ. දෙමහල්ලෝ අමන්දානන්දයට පත්වූහ. ඔවුහු සිය පුත්‍රයාට තෙරේෂෙච්කා යැයි නම් තැබූහ.

පුතු ඉක්මනින් වැඩිණි. යහපත් දරුවකු වූ ඔහු අසල ගංගාවේ ඔරු පැදීමටත් මාළුන් දඩයමටත් ලොල් විය.

ගංගාව ආශ්‍රිත ව එක්තරා යක්ෂණියක් ද වාසය කළා ය. මේ බව දත් මවු සිය පුත්‍රයාට නිතර අවවාද කළා, යක්ෂණියගෙන් ගැලවී සිටිය යුතු ආකාරය ද පෙන්වා දුන්නා ය.

එහෙත් වඩාත් උපක්‍රමශීලී වූ යක්ෂණිය මේ දරුවා ඩැහැගැනීමට සමත් වූවා ය. මැයට මේ දරුවා ගේ මෙළෙක් මස පිළිබඳ දොළක් ඉපැදී තිබිණි.

ඇය දරුවා ද රැගෙන මහ කැලයට වැදුණාය. දරුවා කැලයේ තනිවිය. පියකරු පක්ෂීන් රංචු ගණන් ඔහු අසලින් පියාඹා අහසට නඟිනු දරුවාට පෙනිණි.

”කුරුල්ලනේ මාවත් අරං පලයල්ලා…” ඔහු හඬාවැටෙන්නට විය.

එහෙත් ඒ පියකරු පක්ෂීහු ඔහු ගේ හඬට සංවේදී නොවූහ. උහු පියාඹා ඈතක යන්නට ගියෝ ය. දරුවා යළි හඬන්නට විය.

එවිට එක්වර ම අවලස්සන, පියාපත් ද තැනින් තැන සිඳී ගිය පක්ෂියෙක් දරුවා ඉදිරියේ පෙනී සිටියේ ය. දරුවා ඔහු ගේ සුපුරුදු ඉල්ලීම ඒකාට ද ඉදිරිපත් කළ විට ඒකා ගේ පිටට නගින්නැයි දරුවාට ඇරියුමක් ලැබිණි. ඌ දරුවා ද රැගෙන දරුවාගේ මාපියන් වෙත පියාඹා ගියේ ය.

බාහිර පෙනුම අනුව කාරුණිකභාවය මැනිය නොහැක්කේමය!

වරක් මේ පුරුෂයාට අපූරු අදහසක් පහළ විණි: ‘මා මේ ගස මුදුනටම නැඟ අහස වෙත යනවා’ ඔහු සිතීය.

ඔහු සිය අදහස එසැණින් ක්‍රියාත්මක කෙළේ ය. ගස මුදුනට වන් මේ පුරුෂයාට අරුම පුදුම වස්තූන් යුගලක් දක්නට ලැබිණි. එනම් කදිම රත් කරමලයක් සහිත වූ පියකරු කුකුළකු හා ඇඹැරුම් ගලකි.

ඔහු වහා කුකුළා ද ඇඹැරුම් ගල ද ගෙන පහත බසින්නට විය. මේ අපූරු වස්තු දුටු ඔහුගේ බිරිය අමන්දානන්දයට පත් වූවා, ඇඹැරුම් ගල ගෙන එය ක්‍රියා කරවන්නට පටන් ගත්තා ය.

එවිට තවත් අරුම පුදුම යමක් සිදු විය. ඇඹැරුම් ගල වෙතින් ඉතා ප්‍රණීත කැවිලි ගලා එන්නට පටන් ගති. මේ අරුම පුදුම පුවත එගම පුරා පැතිරිණි. එහි විසූ එක්තරා ධනවත් පුරුෂයකු මේ කැවිලි කෙරෙහි ලොබ බඳින්නට විය.

කෙසේ හෝ මේ ධනවතාට අරුම පුදුම ඇඹැරුම් ගල සොරාගත හැකි විය. අසරණ මහලු යුවළට හැකි වූයේ අමිහිරි ලෙස වැලැපෙන්නට පමණි.

එහෙත් රත් කුකුළා ක්‍රියාත්මක විය. ඔහු ධනවතා ගේ නිවෙස සොයා ගත්තේ ය. එහි වන් කුකුළා මෙසේ හඬලන්නට විය. “කුක්කු කූක් කූක්. කරුණාකර ඇඹැරුම් ගල ආපසු දෙන්න.”

කුකුළා ගේ මේ සාමකාමී අයැදුම ඇසූ ධනවතා ඒකා අල්වා ළිඳේ එබුවේ ය.

එසේ වුවත් මේ කුකුළා එසේ මෙසේ සතෙක් නොවීය. ඒකා ළිඳේ වූ සියලු ජලය බීවේ ය. ළිඳෙන් එගොඩ වූ කුකුළා පෙර පරිදි ම හඬ දෙන්නට විය.

මෙවිට ධනවතා ඒකා උදුනේ දමා පුලුස්සන්නට අණ දුනි. එවිට කුකුළා තමා පානය කොට සිටි සියලු දිය ගින්නෙහි හෙළා පණ බේරා ගෙන විත් යළි යළිත් හඬ දෙන්නට විය. එදා ඒ නිවසේ සාදයකි. පැමිණ සිටි අමුත්තන් මේ අරුම පුදුම හැඬලීම අසා හිස් ලූ ලූ අත දිවයන්නට වූ විට ගෙහිමියා ද ඔවුන් පසුපස ලුහුබඳින්නට වූ විට කුකුළාට ඇඹැරුම් ගල ද ගෙන පිට ව යන්නට හැකි විය.

කුකුළාට සිය මෛත්‍රී චින්තනයෙන් ධනවතා ජය ගත හැකි වූයේ එසේ ය.

පැන්න විට ගෙදර වැට
ඔබ මගේ අතට පැන
ඩා බින්දු පිරි මුහුණ
එපායයි කියද්දිත්
ආදරෙන් සිපගත්තෙ

ඔබ තරම් වස්තුවක්
තවත් මට නැත එකල
ඔබෙ මුව දැකගන්න
දුව ආමි හනි හනික
ඒ එදා මේ මෙදා

එනතුරා නුඹ ගෙදර
මඟ බලා සිටි පුතුව
යතුරු පැදියේ නංව
ගේ වටේ ගෙනයන්නෙ
කාලයේ තාලෙට ද

මෙය අපේ මුතුන් මිත්තන්ගේ හුරුකමක්.

තලමල් යනු තල හේන්වල පිපෙන මලුයි.

එම තල මල් නෙළාගෙන ඒවා මිටි බැඳ උඩමළුවට ගෙනවිත් පූජා කරන අතර එය ප්‍රබල සන්නිවේදනයක් ද සිදුවෙනවා.

එනම් වෙසක් පෝයට තලමල් පූජා කර බාරවීමෙනුයි.

තලමල් නෙළා ගන්නේ පිපී තිබෙන තල ගස්වලින් කපා ගැනීමෙනුයි.

පසුව එම තලමල් අනුරාධපුරයේ අටමස්ථානය වන්දනාවට වෙසක් පෝය දා රැගෙන යනවා. තලමල් පූජා කිරීමත් සමඟ උඩමළුවට බාර වෙනවා.

ඒ තල අස්වනු නෙළා ගෙන යළි පොසොන් පෝයට උඩමළුවට පැමිණීමට වරම් ලැබේවා යනුවෙන්.

මන්ද පොසොන් පෝයට අනුරාධපුරයේ අටමස්ථානය වැඳීමට හැකි නම් එය මහත් කුශලයක් ලෙස බෞද්ධ ප්‍රජාව පිළිගන්නවා.

ඊට මුල් අඩිතාලම හෙවත් සංස්කෘතික පදනම සකසා ගන්නේ වෙසක් පෝය දා තලමල් පූජා කිරීමෙනුයි.

තල ගොවියාට එය ඉතා වැදගත් වුණා.

තලමල් පූජාවෙන් පසුව සිදු කරන ප්‍රාර්ථනාව ඊළඟ පෝයට තල කැරලි හදාගෙන පැමිණීමට වරම් ලැබේවායි යන්නයි.

ඒ අනුව තල ගොවියාගේ බලාපොරොත්තු ඉටුවන ප්‍රාර්ථනා සන්නිවේදනයක් වෙසක් පෝදා තලමල් පූජාවෙන් සිදුවන බව හඳුනා ගත හැකියි.

දිනක් මහල්ලා පුරුදු පරිදි දඩයම් පිණිස වනයට වන්නේ ය. එක්වර ම වලසෙක් ඔහු ඉදිරියේ පෙනී සිට මෙසේ කී ය. සීයේ මා සමඟ පොරයට වරෙන්. මහල්ලා නො පමාව සිය පොරව ගෙන වළහා ගේ එක් පාදයක් සින්දේ ය. ඒ මාංශය ද රැගෙන සිය බිරිය සොයා පිටත් ව ගියේ ය.

වලස් මාංශය දකින බිරිය ද ප‍්‍රීතියෙන් පිනා ගොසින් වලස් පාදය සුද්ධ පවිත‍්‍ර කරන්නට පටන් ගත්තා ය.

මස කපා සූපයක් පිණිස සකස් කොට ලිප තැබූ ඈ හම ගැසූ වලස් ලෝම පිරිමදින්නට වූවා ය.

මේ අතර මහත් කෝපයට පත් වලසා ක්‍රෝධයෙන් ගොරවමින් මඳ වේලාවක් ගත කොට පළිගැනීමට උපක‍්‍රමයක් යොදමින් සිටියේ ය. මෙයින් පසු වහා කි‍්‍රයාත්මක වූ වලහා කෘති‍්‍රම පාදයක් උපයා ගෙන ඒ ආධාරයෙන් දෙමහල්ලන් විසූ නිවෙස වෙත ආවේ ගීතයක් ද ගයමිනි:

දිරි ගනිං මගේ පාදය
වෙර දියං කෘති‍්‍රම පාදය
දැන්නම් ගඟත් නිදි
පොළොවත් නිදි කිරයි
ගම් වැස්සෝ නිදති
ගම්මානය නිදිබරයි
ඒත් එක් මැහැල්ලක්
තවමත් අවදියෙන්
ඈ මගේ හම මත හිඳියි
මගේ ලොම පිරිමදියි
සූපය සෑදෙන්නේ
මාංශයෙනි මා ගේ..

ගීතය අසන දෙමහල්ලෝ වෙවුලති. පෝරණුව යට සැඟවෙන්න ට සිතා ඒ වෙත දිව යති. වළහා දැන් ඒ පැලට කඩා වැදී අවසන් ය.

එහෙත් මහල්ලාට හදිසි කැස්සක් මතු වේ.

කැස්සේ හඩින් ඔවුන් සොයා ගැනේ. දෙදෙනාට ම සිදුවූයේ ජීවිතවලින් වන්දි ගෙවන්නට යි.

සත්ත්ව ඝාතනය හා සත්ත්ව හිංසාව හැමවිට ම විනෝදාස්වාදයක් නොවේ.

ලද මහඟු සෙනෙහසට උන් අතින්
බුලත් අතකින් පිදුණ කෙළෙහි ගුණ
තුටින් ඉවසා දැරූ – උන්ට අවුරුදු බෙදූ
සුබ නැකත – හිරු මඬල අම්මා

සියක් වයසට සතක් අඩු කලක්
ගත සවිය දන් පුදා පරපුරට
ඇස් ඉසින් ලේ මසින් මෙහෙය කළ
දස පාරමිතාවයි අම්මා

සිරිමහා බෝධි මුල – බුදුන් බුදු වූ බිමට
වැඩමවූ සඳ ඔවුන් – වාරුවෙන් දුබල කය
පුතේ නුඹලා පිරූ මේ පිනෙන්
මෙතේ හිමි පසු ව බුදු බව ලබත්
දරුන් හට නියත විවරණ පිදූ අම්මා

වට සුමට මුවින් හැඩ
පිනෙන් පිරි ගුණෙන් බර
තේජානුබාවයයි අම්මා
දරු සෙනේ උමතුවෙන් – සිඳු ජලේ ගොඩගෙනා
බෝදිසත් ලෙහෙනියයි අම්මා

වරම් දී බොහෝ කල්
රකිනු රිසි වුව ඔවුන්
අරන් ආ ආයු බල – ඉතින් අහවර බැවින්
සැලෙද්දී කම්පිත ව දරු කැල ද නුබ ගැඹ ද
පිරිනිවන් වැඩිය බුදු අම්මා

පරපුරක උරුමයේ – පහන් ටැඹ නිවී ගොස්
අළු බදුන කැලණි ගං පතුල සිප ගත් සැනෙන්
ගිනි අඳුර පලා හැර – දරුන් හද දොවොල තුළ
දේවතා එළියක් ව දැල්වෙනා අම්මා
බදු කල්පය පුරා උන් රකිනා අම්මා

”කපුටෝ නුඹ හරි හැඩයි නොවැ. නුඹේ ගායනාව ඊටත් වඩා මිහිරි ඇති”.

මෙබසින් අමන්දානන්දයට පත් කපුටා කා කා හඬ නැඟූ විට මස් කැබැල්ල උගේ හොටින් ගිලිහී බිම වැටිණි. වහා එය ඩැහැගත් නරියා එය ගිලදමා තවදුරටත් මෙසේ කීය:

”මා දැන් නුඹේ කැදැල්ලේ ඉන්නා පැටවුන් කා දමනවා”

”එහෙම කොහොමද? නුඹට ගස උඩට එන්නට බැහැ නොවැ” බලවත් සේ අමනාපයෙන් පසු වූ කපුටා කී ය.

”මොකට ගහට නගිනවාද? මං මේ පොරවෙන් ගහ කපනවා. මිස” නරියා ගස මුලට යමකින් තට්ටු කරමින් කීවේ ය.

මෙවිට කලබලයට පත් කපුටාට සිදුවූයේ කැදැල්ලේ හුන් එක් පැටවකු නරියාට බිලි දී අනෙකුන් රැක ගැනීමට යි.

කුස පුරවාගත් නරියා යන්නට ගිය පසු කපුටා කැදැල්ල අසලටම වී වැලපෙන්නට විය.

එවිට එතැනට පියඹා ආ නුවණැ’ති සුදු කුරුල්ලෙක් කපුටාගෙන් වැලැපිල්ලට හේතු විමසී ය. කපුටා සියලු පවත් නොවළහා කුරුල්ලාට කී විට, කුරුල්ලා ඒකාට තතුª පහදා දෙන්නට විය.

”නරියාට පොරවක් නැහැ. ඒක නුඹ රවටන්නට ගසට ගැසුවේ වල්ගයෙන්.”

මේ සංවාදයට රහසේ කන්දුන් නරියා නුවණැ’ති කුරුල්ලාගෙන් කෙසේ හෝ පළිගැනීමට ඉටා ගති’ එසේ සිතා කුරුල්ලාට චාටු බස් කියන්නට විය:

”කුරුලු පැංචියේ මගෙ ඔලුවේ මැක්කන් බෝවෙලා නුඹ හරි ම කරුණාවන්ත බව දන්නවා. මේ සතුන් ඉවත් කර දමලා මේ කරදරයෙන් මා ගලවාපං”

මේ අයැදුමෙන් කුරුල්ලා ගේ හිත උණු විය. ඒකා නරියා ගේ පිට මතට පහත් ව මැක්කන් ඉවත අදින්නට විය.

මඳ වේලාවක් ගත විය. නරියා ගේ ඉවසීම බිඳිණි. නරියා වහා කුරුල්ලා වෙත පැන්නේ ඒකා අල්වා ගැනීමට ය. එහෙත් නුවණැ’ති කුරුල්ලා ඉතා වේගවත් ය. ඌ වහා නරියාගෙන් මිදිණි. මෙවිට කුරුල්ලා ගේ සුදු පැහැ පිහාටු ගොන්නක් නරියා ගේ ළය මත ශේෂ විය.

එසේ යහපත් බවේ සුදු සලකුණක් නරියා ගේ ළය මත සදහට ම ශේෂ කොට කුරුල්ලා නොපෙනී යන්නට ගියේ ය.